Learn Hardcore Esperanto: La kuracisto volas, ke ŝi ripozu hejme kaj ne iru al la lernejo hodiaŭ. - The doctor wants her to rest at home and not go to school today.

Why does Esperanto say La kuracisto volas, ke ŝi ripozu… instead of something like La kuracisto volas ŝin ripozi…, which would be closer to English “The doctor wants her to rest…”?

English can say “wants her to rest” with just one clause, but Esperanto normally needs a full clause with ke when the subject of the wanted action is explicitly mentioned.

So:

La kuracisto volas, ke ŝi ripozu hejme.
= The doctor wants her to rest at home.

You cannot say:

✗ La kuracisto volas ŝin ripozi hejme. (wrong/unnatural)

Instead, you use:

voli + ke + full sentence
voli, ke ŝi ripozu… = to want that she rest…

This mirrors structures like:

Mi volas, ke vi venu. – I want you to come.
Li ordonis, ke ili silentu. – He ordered them to be quiet.

Why do ripozu and iru end in -u and not -as (like ripozas, iras)?

The ending -u here is the volitive/subjunctive mood in Esperanto. It is used after verbs expressing:

wish: voli (to want)
command: ordoni (to order)
request: peti (to ask)
necessity/importance, etc.

In this sentence:

La kuracisto volas, ke ŝi ripozu…
ripozu = “that she (should) rest”
…kaj ne iru al la lernejo…
iru = “(that she) (should) not go”

If you used -as:

✗ La kuracisto volas, ke ŝi ripozas hejme.

it would sound like a factual statement (the doctor wants that she is resting at home), not a wish or instruction. After voli, ke…, Esperanto grammar expects -u for the verb in the ke-clause.

What exactly does ke do in volas, ke ŝi ripozu…?

Ke is a conjunction meaning roughly “that” in the sense of introducing a full clause:

Mi scias, ke ŝi venos. – I know that she will come.
Li diris, ke li laciĝas. – He said that he is getting tired.

In your example:

La kuracisto volas, ke ŝi ripozu…
literally: The doctor wants that she rest…

So ke marks the beginning of a subordinate clause which functions as the object of volas (what does the doctor want? – that she rest at home and not go to school).

Why is there a comma before ke?

In Esperanto, it is very common (and recommended) to put a comma before ke when it introduces a subordinate clause:

Mi pensas, ke li pravos.
Ŝi diris, ke ŝi ne venos.

So:

La kuracisto volas, ke ŝi ripozu…

The comma helps visually separate the main clause (La kuracisto volas) from the ke-clause (ke ŝi ripozu hejme kaj ne iru…).
It’s not absolutely obligatory in all modern texts, but it is standard and good style.

Why is it ŝi and not ŝin? In English we say “wants her to rest” with “her”.

English “her” here is grammatically an object, but in Esperanto ŝi is the subject of ripozu and iru, not an object.

The structure is:

Main clause: La kuracisto volas (The doctor wants)
Subordinate clause: ke ŝi ripozu hejme kaj ne iru… (that she rest at home and not go…)

Inside the ke-clause:

ŝi is the subject.
ripozu and iru are the verbs.

So we must use the subject form ŝi, not the object form ŝin.
You would use ŝin only when it is a direct object, e.g.:

La kuracisto vidas ŝin. – The doctor sees her.
La kuracisto helpas ŝin. – The doctor helps her.

Why isn’t ŝi repeated before iru? Why not ke ŝi ripozu hejme kaj ŝi ne iru…?

In Esperanto, when two verbs share the same subject in the same clause, you can omit the repeated subject for style and brevity, just as in English:

English: She should rest at home and (she should) not go to school.
Esperanto: ŝi ripozu hejme kaj (ŝi) ne iru al la lernejo.

So:

ke ŝi ripozu hejme kaj ne iru al la lernejo
is understood as:
ke ŝi ripozu hejme kaj ŝi ne iru al la lernejo

Both are grammatically correct; omitting the second ŝi is just more natural.

Why is it hejme and not hejmon?

Esperanto distinguishes:

hejme = at home (location, adverb)
hejmen = (to) home (motion towards home)
hejmo/hejmon = a/the home as a noun (subject/object)

In your sentence:

ripozu hejme = rest at home (where is she resting? at home)

So hejme (an adverb of place) is correct.

Compare:

Mi restas hejme. – I stay at home.
Mi iras hejmen. – I go home.
Mi amas mian hejmon. – I love my home.

Why is it al la lernejo, with la? Could you say al lernejo instead?

Lernejo means school; la lernejo means the school (a particular school).

In context, we usually mean a specific school that she normally attends, so la is natural:

ne iru al la lernejo hodiaŭ
= don’t go to (your/the) school today.

Without la:

ne iru al lernejo hodiaŭ

This is grammatically possible, but it sounds more like don’t go to any school today (no school at all), a bit more generic or abstract. In everyday context, al la lernejo is what most speakers would say here.

Why is the negation ne placed before iru (ne iru) and not somewhere else?

In Esperanto, ne normally goes directly before the word it negates, and by default that’s the verb:

Mi ne venos. – I will not come.
Ŝi ne laboras hodiaŭ. – She is not working today.

So:

ne iru al la lernejo = do not go to school

If you moved ne elsewhere, it would either sound wrong or change the meaning:

✗ iru ne al la lernejo – sounds unnatural / confusing
ne ŝi iru al la lernejo – would mean not she should go to school (but someone else)

So ne + verb is the standard pattern.

Can hodiaŭ go somewhere else, or must it be at the end?

Hodiaŭ (today) is an adverb and is quite flexible in position. All of these are possible and correct:

La kuracisto volas, ke ŝi ripozu hejme kaj ne iru al la lernejo hodiaŭ.
La kuracisto volas, ke ŝi hodiaŭ ripozu hejme kaj ne iru al la lernejo.
Hodiaŭ la kuracisto volas, ke ŝi ripozu hejme kaj ne iru al la lernejo.

The choice affects emphasis and flow, not basic meaning.
Putting hodiaŭ at the end (…al la lernejo hodiaŭ) is very common and sounds natural, especially when you want to stress “today” as the day when she should not go.

Could I replace this whole ke-clause with a noun phrase, like La kuracisto volas ŝian ripozon hejme?

You can grammatically create that noun phrase:

ŝia ripozo hejme = her rest at home
La kuracisto volas ŝian ripozon hejme.

This would mean something like “The doctor wants her rest at home”, which is a bit odd in both languages. It sounds less like a wish or order directed to her actions and more like the doctor desires the existence of such a rest.

The normal, natural way to express “The doctor wants her to rest at home” is with the ke-clause and the -u ending:

La kuracisto volas, ke ŝi ripozu hejme…

So while the noun phrase is not strictly ungrammatical, it’s stylistically strange and doesn’t match the usual way Esperanto expresses this idea.

Does ripozu here express time (present/future) or only mood (wish)?

The ending -u in ripozu and iru expresses mood, not tense. It shows that the action is:

wished
commanded
hypothetical
recommended, etc.

The time is usually clarified by context or by time words like hodiaŭ, morgaŭ, hieraŭ.

So:

La kuracisto volas, ke ŝi ripozu hejme hodiaŭ.
= The doctor wants her to rest today (time is from hodiaŭ).

If the wanting were in the past, you would still use -u in the subordinate clause:

La kuracisto volis, ke ŝi ripozu hejme hodiaŭ.
= The doctor wanted her to rest at home today.

Changing ripozu to ripozis would no longer express a wish/order; it would just state that she actually rested.