Different subjects
In the previous lesson, you used zonder and in plaats van with te + infinitive. You can only use that structure when the subject of both actions is the same (for example, "We wait without complaining").
When the main clause and the subclause have different subjects (for example, "We wait without the waiter refilling the milk"), you must use the complex conjunctions zonder dat and in plaats van dat.
Since they end in dat, they introduce a standard subordinate clause, pushing the conjugated verb to the end.
Without: zonder dat
Use zonder dat when an expected action by someone or something else does not happen.
| without (conjunction) | zonder dat |
| The reception turns the air conditioning off without us knowing it. | De receptie zet de airconditioning uit zonder dat wij het weten. |
| The cleaner changes the sheet without you asking. | De schoonmaker ververst het laken zonder dat u het vraagt. |
Instead of: in plaats van dat
Use in plaats van dat when someone else's action replaces the expected one.
| instead of (conjunction) | in plaats van dat |
When these clauses are placed at the beginning of the sentence, the main clause that follows undergoes inversion (verb before subject).
| Instead of the cleaner changing the sheet, we wash it ourselves. | In plaats van dat de schoonmaker het laken ververst, wassen wij het zelf. |
| Instead of the cook refilling the breakfast buffet, the manager closes the kitchen. | In plaats van dat de kok het ontbijtbuffet bijvult, sluit de manager de keuken. |
Separable verbs in complex clauses
Remember that in a subordinate clause, separable verbs are not split. The prefix stays attached to the verb, and the whole word goes to the very end of the clause.
| Instead of the hotel offering compensation, we pay extra. | In plaats van dat het hotel een compensatie aanbiedt, betalen we extra. |
| We leave without the hotel offering compensation. | We vertrekken zonder dat het hotel een compensatie aanbiedt. |