Een wederkerend voornaamwoord verwijst terug naar een deelnemer die al in dezelfde zin wordt genoemd. In She hurt herself zijn she en herself dus dezelfde persoon. Engels gebruikt hiervoor vormen op -self en -selves, maar veel minder automatisch dan Nederlands me, je, zich en ons gebruikt. Juist dat verschil maakt een woord-voor-woordvertaling onbetrouwbaar.
De vormen
| Onderwerp | Wederkerende vorm | Getal |
|---|---|---|
| I | myself | enkelvoud |
| you | yourself | enkelvoud |
| he | himself | enkelvoud |
| she | herself | enkelvoud |
| it | itself | enkelvoud |
| we | ourselves | meervoud |
| you | yourselves | meervoud |
| they | themselves | meervoud en vaak inclusief enkelvoud |
Let op de spelling himself en themselves, niet hisself of theirselves in standaardengels. Bij enkelvoudig they is themselves in alle registers de veiligste vorm. Themself komt ook voor, vooral (informeel) en in inclusief taalgebruik, maar de acceptatie verschilt per stijlgids.
If a caller leaves a message, ask them to identify themselves clearly.
Als een beller een bericht achterlaat, vraag diegene dan zich duidelijk te identificeren.
Hier kan them naar één onbekende persoon verwijzen; themselves verwijst naar diezelfde persoon. Meer over deze keuze staat bij enkelvoudig they.
Terugverwijzen naar het onderwerp
Engels verlangt een wederkerende vorm wanneer onderwerp en object van een werkwoord binnen dezelfde eenvoudige constructie dezelfde persoon of zaak zijn. Een gewoon objectvoornaamwoord wijst normaal naar iemand anders.
She hurt herself while moving the bookcase.
Ze bezeerde zich bij het verplaatsen van de boekenkast.
She hurt her while moving the bookcase.
Ze bezeerde haar bij het verplaatsen van de boekenkast.
In de tweede zin zijn she en her normaal twee verschillende vrouwen. Het wederkerende herself maakt coreferentie expliciet: beide rollen behoren aan één deelnemer toe.
I saw myself in the shop window.
Ik zag mezelf in de etalageruit.
The cat cleaned itself after dinner.
De kat waste zich na het eten.
We introduced ourselves to the new neighbours.
We stelden ons aan de nieuwe buren voor.
Na een voorzetsel geldt vaak hetzelfde wanneer de voorzetselgroep nauw bij de handeling hoort: talk to yourself, be proud of yourself, look at herself. Is er geen bedoelde terugverwijzing, dan staat een gewone objectvorm.
Be patient with yourself; you're learning something difficult.
Heb geduld met jezelf; je leert iets moeilijks.
Mila kept the last slice for herself.
Mila hield het laatste stuk voor zichzelf.
Nederlands zich, maar Engels geen object
Veel Nederlandse werkwoorden zijn verplicht of gewoonlijk wederkerend waar hun Engelse equivalent geen object heeft. Je zegt zich wassen, zich scheren, zich aankleden, zich haasten, zich ontspannen en zich vergissen. In alledaags Engels (neutraal/informeel) zijn wash, shave, dress, hurry, relax en be mistaken meestal al compleet.
I'll wash and get dressed before breakfast.
Ik was me en kleed me aan voor het ontbijt.
He shaved before the interview.
Hij schoor zich voor het sollicitatiegesprek.
Don't hurry — we have plenty of time.
Haast je niet — we hebben tijd genoeg.
We relaxed on the balcony after dinner.
We ontspanden ons na het eten op het balkon.
I washed myself is grammaticaal, maar niet de neutrale vertaling van ik waste me. De uitgedrukte vorm kan contrast oproepen: ik waste mezelf, niet het kind; of ik kon het zonder hulp. Bij lichaamsverzorging laat gewoon Engels het voorspelbare object meestal weg. Dit is lexicale selectie: talen verdelen rollen per werkwoord anders, zonder één logische regel die alle gevallen voorspelt.
Ook bij feel is Nederlands misleidend. Ik voel me moe wordt I feel tired, niet I feel myself tired. Feel oneself bestaat in een andere, zeldzame betekenis, bijvoorbeeld not feel oneself ‘niet zichzelf zijn’ (enigszins formeel/ouderwets).
I'm feeling much better today.
Ik voel me vandaag veel beter.
Eerlijk gezegd moet je een aantal combinaties per werkwoord leren. De aanwezigheid van zich in het Nederlands voorspelt de Engelse vorm niet betrouwbaar.
Vaste uitdrukkingen met een wederkerende vorm
Sommige Engelse werkwoorden en uitdrukkingen kiezen juist wél vaak een wederkerend object. Enjoy yourself is een vaste wens; behave yourself betekent dat iemand zich goed moet gedragen; help yourself nodigt iemand uit zelf iets te nemen. Deze vormen zijn neutraal tot informeel en heel gebruikelijk.
Enjoy yourself at the concert tonight!
Veel plezier bij het concert vanavond!
Please help yourself to some coffee.
Neem gerust wat koffie.
The children behaved themselves throughout the ceremony.
De kinderen gedroegen zich de hele ceremonie netjes.
Make yourself at home while I put the kettle on.
Doe alsof je thuis bent terwijl ik thee zet.
De Nederlandse vertaling hoeft het voornaamwoord niet letterlijk weer te geven. Enjoy yourself wordt natuurlijker vertaald als veel plezier, en help yourself als neem gerust. Leer zulke uitdrukkingen als een geheel.
Wederkerend, wederzijds of nadrukkelijk?
Dezelfde -self-vorm kan ook nadruk geven: I did it myself betekent ‘ik heb het zelf gedaan’. Daar is myself geen object dat door did wordt vereist, maar een extra nadrukkelijk element. Je kunt het weglaten en I did it blijft grammaticaal. Bij I hurt myself kun je myself niet zonder betekenis- en structuurverandering verwijderen. Die nadrukkelijke functie krijgt een volledige behandeling op nadrukkelijk -self.
I did it myself, so I know exactly how long it took.
Ik heb het zelf gedaan, dus ik weet precies hoe lang het duurde.
Een wederkerende handeling is bovendien niet hetzelfde als een wederzijdse handeling. They blamed themselves betekent dat ieder zichzelf de schuld gaf. They blamed each other betekent dat de ene de andere de schuld gaf. Nederlands onderscheidt hier eveneens zichzelf en elkaar, maar leerders kiezen in het Engels geregeld automatisch themselves.
After the argument, they blamed themselves.
Na de ruzie gaven ze zichzelf de schuld.
After the argument, they blamed each other.
Na de ruzie gaven ze elkaar de schuld.
Veelgemaakte fouten
1. Zich wassen letterlijk vertalen
❌ I washed myself and got dressed.
Onnatuurlijk als neutrale dagelijkse mededeling: wash heeft hier normaal geen uitgedrukt object.
✅ I washed and got dressed.
Ik waste me en kleedde me aan.
2. Een gewone objectvorm gebruiken bij coreferentie
❌ She cut her while chopping onions.
Verkeerd als zij zichzelf sneed: her verwijst normaal naar een andere vrouw.
✅ She cut herself while chopping onions.
Ze sneed zich tijdens het snijden van de uien.
3. Een wederkerende vorm na feel zetten
❌ We feel ourselves tired after the journey.
Onjuist: feel is in deze betekenis een koppelwerkwoord met een adjectief.
✅ We feel tired after the journey.
We voelen ons moe na de reis.
4. Wederkerigheid en wederzijdsheid verwarren
❌ The two teams congratulated themselves after the final.
Verkeerd als de teams elkaar feliciteerden: themselves betekent ieder zichzelf.
✅ The two teams congratulated each other after the final.
De twee teams feliciteerden elkaar na de finale.
5. De verkeerde meervoudsvorm maken
❌ You two, please make yourself comfortable.
Onjuist: bij het duidelijk meervoudige you two hoort yourselves.
✅ You two, please make yourselves comfortable.
Maak het jullie gemakkelijk.
Kernpunten
Myself tot en met themselves markeren dat een object naar een deelnemer in dezelfde constructie terugverwijst. Engels gebruikt ze echter niet automatisch waar Nederlands zich heeft: gewoonlijk zeg je I washed, he shaved, we relaxed en I feel tired. Vaste combinaties zoals enjoy yourself moet je afzonderlijk leren. Houd ten slotte reflexieve themselves, wederzijdse each other en het nadrukkelijke myself in I did it myself grammaticaal uit elkaar.
Related Topics
- ObjectvoornaamwoordenA1 — Leer wanneer het Engels me, you, him, her, it, us en them gebruikt na een werkwoord of voorzetsel.
- Each other en one anotherB1 — Leer hoe each other en one another wederzijdse relaties uitdrukken en waarom themselves iets anders betekent.
- Nadrukkelijk -selfB1 — Leer hoe -self-vormen nadruk leggen, waar ze in de zin kunnen staan en waarom by myself ‘alleen’ betekent.
- Enkelvoudig theyB1 — Gebruik enkelvoudig they bij onbekend, irrelevant of niet-binair gender met grammaticaal meervoudige werkwoordsvormen.