Make betekent vaak ‘maken’, maar die vertaling helpt nauwelijks bij make up, make out, make for, make do en make up for. Deze familie omvat verzinnen, zich verzoenen, onderscheiden, ergens heen gaan, zich behelpen en iets compenseren. Vooral make up is uitzonderlijk polyseem: het soort object — een verhaal, percentage, gezicht of ruzie — ontsluit de bedoelde betekenis.
Alle kernbetekenissen op deze pagina zijn hedendaags. Make do en verscheidene betekenissen van make out horen vooral bij conversationele taal en worden als (informal) gemarkeerd.
Waarom make up zo veel kanten op kan
Het basiswerkwoord make drukt veroorzaken of tot stand brengen uit; up roept vaak voltooiing, samenstelling of aanvulling op. Vanuit dat brede schema konden meerdere vaste betekenissen ontstaan. Dat schema helpt je verbanden zien, maar voorspelt niet alles. Er bestaat geen veilige regel waarmee je uit make + up vanzelf ‘verzinnen’ of ‘zich verzoenen’ afleidt: deze gangbare betekenissen moet je als constructies leren.
Grammatica biedt extra aanwijzingen. Make up a story heeft een object en volgt de regels voor scheidbare partikelwerkwoorden; two friends make up heeft geen object en betekent dat ze zich verzoenen; make up with a friend noemt de andere persoon met with. Context plus objectklasse doet dus het echte werk.
Make up: verzinnen
Met een verhaal, smoes, naam, excuus of antwoord als object betekent make up ‘verzinnen’. Het kan creatief en onschuldig zijn, maar bij een excuus of feit vaak ook suggereren dat iets niet waar is. Een zelfstandig naamwoord kan aan beide kanten van up staan; een voornaamwoord moet ertussen.
We made up a bedtime story about a fox who could fly.
We verzonnen een verhaaltje voor het slapengaan over een vos die kon vliegen.
That explanation sounds as if you made it up on the spot.
Die verklaring klinkt alsof je hem ter plekke hebt verzonnen.
Invent kan eveneens ‘uitvinden’ of ‘verzinnen’ betekenen, maar klinkt bij een alledaagse smoes vaak formeler. Make up is dan de gewone conversationele keuze (informal).
Make up: zich verzoenen, opmaken en samenstellen
Wanneer mensen na een ruzie weer vrede sluiten, gebruiken we onovergankelijk make up (informal). De persoon met wie je het bijlegt volgt na with.
We argued yesterday, but we made up before dinner.
We hadden gisteren ruzie, maar vóór het eten hebben we het bijgelegd.
Have you made up with your sister yet?
Heb je het alweer bijgelegd met je zus?
Make yourself up of make up your face verwijst naar cosmetica aanbrengen, al is put on makeup in veel situaties natuurlijker. Het zelfstandig naamwoord makeup wordt als één woord geschreven; het werkwoord make up als twee.
She made herself up for the stage under bright dressing-room lights.
Ze maakte zich voor het podium op onder de felle lampen van de kleedkamer.
Met een groep, hoeveelheid of bestanddeel als onderwerp betekent make up ‘vormen’ of ‘samenstellen’. Het object noemt het grotere geheel. Deze betekenis is neutrale standaardtaal en komt ook veel voor in rapporten (academic).
Online sales make up nearly half of our total revenue.
Onlineverkopen vormen bijna de helft van onze totale omzet.
Twelve short stories make up the collection.
Twaalf korte verhalen vormen samen de bundel.
In de passieve vorm draait het perspectief om: be made up of betekent ‘bestaan uit’.
The committee is made up of staff, students and local residents.
De commissie bestaat uit medewerkers, studenten en buurtbewoners.
Make out: kunnen zien, horen of begrijpen
Make out betekent vaak dat je iets met moeite kunt onderscheiden of begrijpen. Het komt daarom vaak na can/could en in ontkennende zinnen voor. Het object is scheidbaar: make out the sign, make the sign out, maar make it out.
I could just make out a light in the distance.
In de verte kon ik nog net een licht onderscheiden.
The connection was so bad that I couldn't make out what she was saying.
De verbinding was zo slecht dat ik niet kon verstaan wat ze zei.
Met make out that + bijzin kan een spreker beweren of doen alsof iets waar is, vooral in Brits Engels (regional: UK) (informal).
He made out that he'd never received the message.
Hij beweerde dat hij het bericht nooit had ontvangen.
Make out kan ook ‘zoenen’ betekenen, vooral in Noord-Amerikaans Engels (regional: US) (informal). Dat gebruik is duidelijk conversationeel en staat los van ‘onderscheiden’.
Make for: ergens heen gaan of bijdragen aan
Letterlijk make for a place betekent ‘zich naar een plek begeven’. Het klinkt doelgericht en iets verhalender dan gewoon go to, maar is niet archaïsch. Het object volgt altijd na for.
When the rain started, everyone made for the nearest café.
Toen het begon te regenen, ging iedereen snel naar het dichtstbijzijnde café.
Figuurlijk betekent make for something ‘bijdragen aan’ of ‘zorgen voor’. Het onderwerp noemt een factor; het complement noemt het gevolg. Dit gebruik komt vaak voor in evaluaties en verklarende teksten.
Clear headings make for a much easier reading experience.
Duidelijke tussenkoppen zorgen voor een veel prettigere leeservaring.
A shared sense of humour can make for a strong working relationship.
Een gedeeld gevoel voor humor kan bijdragen aan een sterke werkrelatie.
Verwar dit niet met enkelvoudig make someone do something, waarin make ‘dwingen’ of ‘ervoor zorgen dat’ betekent en helemaal geen for krijgt.
Make do: je behelpen
Make do betekent dat je met iets onvolmaakts of met minder middelen toch verder kunt (informal). Met with noem je wat beschikbaar is; met without noem je wat ontbreekt. Zonder complement kan de context de beperking al duidelijk maken.
The oven is broken, so we'll have to make do with the microwave.
De oven is kapot, dus we zullen ons met de magnetron moeten behelpen.
There weren't enough chairs, but we made do.
Er waren niet genoeg stoelen, maar we hebben ons gered.
We can make do without a car until the repairs are finished.
We kunnen het zonder auto redden totdat de reparatie klaar is.
De vorm is make do, niet make due. Due klinkt hetzelfde in sommige accenten, maar hoort niet bij dit werkwoord.
Make up for: compenseren of goedmaken
Make up for something betekent dat een voordeel, inspanning of latere handeling een nadeel compenseert. Het object blijft na for: make up for the delay, make up for it. Deze drieledige combinatie volgt dus niet het voornaamwoordpatroon van enkel make up.
The friendly service made up for the long wait.
De vriendelijke bediening maakte het lange wachten goed.
One quiet weekend won't make up for months of lost sleep.
Eén rustig weekend compenseert geen maanden slaaptekort.
Wanneer je een persoon belooft het persoonlijk goed te maken, is make it up to someone gebruikelijk (informal). Hier hoort it juist tussen make en up, terwijl de ontvanger na to staat.
I'm sorry I missed your birthday — I'll make it up to you.
Het spijt me dat ik je verjaardag heb gemist — ik maak het goed met je.
Vergelijk dus make up for it ‘het compenseren’ met make it up to you ‘het tegenover jou goedmaken’. Dezelfde woorden staan in een ander syntactisch patroon en hebben een andere focus.
Microdialogen: verzoening, begrip en compensatie
Lena: Did you and Omar make up after the argument?
Lena: Hebben Omar en jij het na de ruzie weer bijgelegd?
Noah: Yes. It turned out that he'd made the whole story up.
Noah: Ja. Het bleek dat hij het hele verhaal had verzonnen.
Lena: I couldn't make out half of what he said in that noisy bar.
Lena: In die lawaaierige bar kon ik de helft van wat hij zei niet verstaan.
Noah: He apologised and paid for dinner to make up for it.
Noah: Hij bood zijn excuses aan en betaalde het eten om het goed te maken.
Lena: Fair enough. A sincere apology makes for an easier conversation.
Lena: Dat is redelijk. Een oprecht excuus zorgt voor een makkelijker gesprek.
Veelgemaakte fouten
1. Make altijd als ‘maken’ vertalen
❌ He made a story because he was late.
Onjuist bedoeld als ‘hij verzon een verhaal’; zonder up betekent make hier niet vanzelf verzinnen.
✅ He made up a story because he was late.
Hij verzon een verhaal omdat hij te laat was.
2. Een voornaamwoord na scheidbaar make up zetten
❌ That excuse isn't true; you made up it.
Onjuist — bij verzinnend make up staat het voornaamwoord tussen beide delen.
✅ That excuse isn't true; you made it up.
Dat excuus is niet waar; je hebt het verzonnen.
3. Make up for scheiden als make up
❌ A refund should make it up for.
Onjuist — na compenserend make up for volgt het object op for.
✅ A refund should make up for it.
Een terugbetaling zou het moeten compenseren.
4. Make due schrijven
❌ We'll have to make due with one laptop.
Onjuist — due is niet het woord in deze vaste combinatie.
✅ We'll have to make do with one laptop.
We zullen ons met één laptop moeten behelpen.
5. Make for scheiden
❌ Clear rules make it for a calmer workplace.
Onjuist — in de betekenis ‘zorgen voor’ blijft het gevolg na for staan zonder it.
✅ Clear rules make for a calmer workplace.
Duidelijke regels zorgen voor een rustigere werkplek.
Belangrijkste punten
- Make up kan verzinnen, verzoenen, opmaken of samenstellen betekenen; object en zinsbouw beslissen.
- Make out betekent vaak met moeite zien, horen of begrijpen.
- Make for noemt een bestemming of een gevolg; make do is je met beperkte middelen redden.
- Houd make up for it en make it up to you strikt uit elkaar.
- Een voornaamwoord staat in scheidbaar make it up, maar na for in onscheidbaar make up for it.
Related Topics
- Overzicht van partikelwerkwoordenA2 — Leer hoe Engelse werkwoorden met partikels één betekeniseenheid vormen en hoe betekenis, klemtoon en zinsbouw elkaar aanvullen.
- Scheidbare partikelwerkwoordenB1 — Leer waar naamwoorden en voornaamwoorden staan bij scheidbare combinaties als turn off, pick up en write down.
- Drieledige partikel-voorzetselwerkwoordenB2 — Leer hoe vaste combinaties als put up with en look forward to zijn opgebouwd en waarom je hun delen niet vrij kunt verplaatsen.
- Partikelwerkwoorden met comeB1 — Begrijp hoe come across, come up with, come out, come round en come down to ontdekking, ideeën en resultaten uitdrukken.
- Partikelwerkwoorden met putB1 — Gebruik put on, put off, put away, put down en put up with met de juiste betekenis en objectplaatsing.