Every language anchors its idioms in the body — hands, head, heart, nose, mouth — but the images rarely line up across languages. English "learns by heart"; Dutch learns uit het hoofd, "out of the head." English "is lost for words"; Dutch stands there met de mond vol tanden, "with the mouth full of teeth." This page collects the genuinely common Dutch body-part idioms, gives you the literal picture and the real meaning, and shows where the Dutch image diverges from the English one — because the single most common error here is translating the English idiom word for word and landing on something that means nothing in Dutch.
Hands: rolling up sleeves and lending help
De handen uit de mouwen steken
Genoeg vergaderd — tijd om de handen uit de mouwen te steken.
Enough meetings — time to roll up our sleeves and get to work. (literally: to put the hands out of the sleeves; idiom: to get down to hard work)
Literal: to stick your hands out of your sleeves. Idiomatic: to set to work in earnest, to stop talking and start doing. The image is of pushing your sleeves back to do manual labour — close to English "roll up your sleeves," but the Dutch literally takes the hands out of the sleeves.
Als iedereen even de handen uit de mouwen steekt, zijn we zo klaar.
If everyone pitches in for a moment, we'll be done in no time. (idiom: get stuck in / do the work)
Head: memory and learning
Iets uit je hoofd leren / iets uit je hoofd kennen
Ik moest dat hele gedicht uit mijn hoofd leren voor school.
I had to learn that whole poem by heart for school. (literally: learn it out of your head; idiom: memorise)
Literal: to learn something out of the head. Idiomatic: to learn by heart, to memorise. Where English files memory under the heart, Dutch files it under the head — which is, if anything, the more logical metaphor. Note the related uit je hoofd kennen ("to know by heart") and the warning iets uit je hoofd halen ("to get an idea out of your head," i.e. drop it).
Haal het maar uit je hoofd, je gaat in dit weer niet fietsen.
Forget that idea — you're not cycling in this weather. (iets uit je hoofd halen = drop the idea)
Heart: openness and encouragement
Het hart op de tong hebben
Zij heeft het hart op de tong; je weet altijd precies wat ze denkt.
She wears her heart on her sleeve; you always know exactly what she's thinking. (literally: to have the heart on the tongue; idiom: to say openly what you feel)
Literal: to have the heart on the tongue. Idiomatic: to be open and frank about your feelings, to say straight out what you think and feel. English uses "wear your heart on your sleeve" for almost the same idea — but the Dutch image is the tongue, tying openness to speech rather than display.
Iemand een hart onder de riem steken
Met dat kaartje wilden we haar een hart onder de riem steken.
With that card we wanted to give her a bit of encouragement. (literally: to stick a heart under someone's belt; idiom: to encourage / hearten someone)
Literal: to stick a heart under someone's belt/girth. Idiomatic: to encourage someone, to cheer them up, to give them courage in a hard time. There is no body-part equivalent in English — you simply "encourage" or "hearten" someone. This is one to memorise whole.
Een bemoedigend woord van de coach stak het hele team een hart onder de riem.
An encouraging word from the coach lifted the whole team's spirits. (idiom in use)
Mouth and teeth: being lost for words
Met de mond vol tanden staan
Toen ze me dat vroeg, stond ik met de mond vol tanden.
When she asked me that, I was completely lost for words. (literally: to stand with the mouth full of teeth; idiom: to be unable to say anything, tongue-tied)
Literal: to stand with the mouth full of teeth. Idiomatic: to be at a loss for words, dumbstruck, unable to come up with a reply. The image is vivid and strange — your mouth so full of teeth that no words fit. The fixed verb is staan ("to stand"), not zijn.
Nose: disdain and following along
Je neus ophalen voor iets
Hij haalt zijn neus op voor eenvoudig eten.
He turns his nose up at simple food. (literally: to pull up your nose at; idiom: to disdain, look down on)
Literal: to pull up / sniff up your nose at something. Idiomatic: to turn your nose up at something, to regard it as beneath you. This one maps neatly onto the English idiom, with the same nose image — but note the fixed preposition voor (you turn your nose up voor something, not naar or aan).
De neus achterna gaan
Ik wist de weg niet, dus ik ging maar gewoon mijn neus achterna.
I didn't know the way, so I just followed my nose. (literally: to go after your nose; idiom: to go straight ahead / follow your instinct)
Literal: to go after the nose. Idiomatic: to walk straight ahead, or figuratively to follow your gut/instinct without overthinking. English "follow your nose" covers both senses too.
Eyes: confrontation face to face
Oog in oog
Plotseling stond ik oog in oog met een ree midden in het bos.
Suddenly I stood face to face with a deer in the middle of the forest. (literally: eye in eye; idiom: face to face, directly confronting)
Literal: eye in eye. Idiomatic: face to face, in direct confrontation with someone or something — often something striking or dangerous. It frequently pairs with staan ("to stand") and the preposition met: oog in oog staan met.
Legs and feet: independence
Op eigen benen staan
Na zijn studie wilde hij eindelijk op eigen benen staan.
After his studies he finally wanted to stand on his own two feet. (literally: to stand on your own legs; idiom: to be independent, self-supporting)
Literal: to stand on your own legs. Idiomatic: to be independent, to support yourself, to no longer rely on others (especially parents). English says "stand on your own feet"; Dutch says benen ("legs"). Close, but the body part differs — a classic small trap.
Het kostte tijd, maar het bedrijf staat nu op eigen benen.
It took time, but the company now stands on its own feet (is self-sufficient). (idiom applied figuratively to a business)
Common Mistakes
❌ Ik moet dit gedicht uit mijn hart leren.
Incorrect — Dutch learns 'uit het hoofd' (out of the head), not 'uit het hart'. The English 'by heart' image doesn't transfer.
✅ Ik moet dit gedicht uit mijn hoofd leren.
I have to learn this poem by heart.
❌ Na zijn studie wilde hij op eigen voeten staan.
Incorrect body part — the Dutch idiom uses 'benen' (legs), not 'voeten' (feet).
✅ Na zijn studie wilde hij op eigen benen staan.
After his studies he wanted to stand on his own feet.
❌ Toen ze dat vroeg, was ik met de mond vol tanden.
Incorrect verb — the idiom takes 'staan' (to stand), not 'zijn': 'met de mond vol tanden staan'.
✅ Toen ze dat vroeg, stond ik met de mond vol tanden.
When she asked that, I was lost for words.
❌ Hij haalt zijn neus op naar eenvoudig eten.
Incorrect preposition — 'je neus ophalen' takes 'voor', not 'naar'.
✅ Hij haalt zijn neus op voor eenvoudig eten.
He turns his nose up at simple food.
❌ We wilden haar een hart onder de arm steken.
Incorrect — the fixed phrase is 'een hart onder de riem steken' (under the belt), not 'onder de arm'.
✅ We wilden haar een hart onder de riem steken.
We wanted to give her some encouragement.
Key Takeaways
- Dutch and English share the image in some idioms (je neus ophalen voor ≈ "turn your nose up at") but diverge in others — memorise the Dutch body part, don't assume it matches English.
- Memory is in the head in Dutch: iets uit je hoofd leren ("learn by heart"), never uit het hart.
- Independence is in the legs: op eigen benen staan ("stand on your own feet"), not voeten.
- Several idioms carry a fixed verb or preposition: met de mond vol tanden staan, je neus ophalen voor, oog in oog met. Get those wrong and the idiom breaks.
- Iemand een hart onder de riem steken ("to encourage someone") and het hart op de tong hebben ("to be openly frank") have no body-part equivalent in English — learn them whole.
Now practice Dutch
Reading grammar gets you part of the way. The exercises are where it sticks — free, no signup needed.
Start learning Dutch→Related Topics
- Dutch Expressions and Idioms: OverviewA2 — An orientation to Dutch fixed expressions: uitdrukkingen (idioms), gezegden and spreekwoorden (sayings and proverbs), and vaste verbindingen (fixed collocations). Why they don't translate word for word, the recurring themes Dutch idioms draw on (body parts, animals, food, weather, water and the sea), why their form is frozen and can't be altered, how register varies, and a preview of the idiom pages in this group.
- Idioms with Hebben: Honger hebben, Gelijk hebben, Zin hebbenA2 — A family of Dutch expressions where 'hebben' (to have) does the work English assigns to 'to be': honger/dorst hebben (be hungry/thirsty), het koud/warm hebben (be cold/warm), gelijk hebben (be right), zin hebben in/om (feel like), haast hebben (be in a hurry), het druk hebben (be busy), last hebben van (suffer from). The page explains the underlying logic — Dutch treats these states as things you HAVE, not things you ARE — and drills the 'het'-cases and the 'zin hebben in' vs 'zin hebben om te' split.
- Common Proverbs and Sayings: A GlossaryB2 — A working glossary of the most common genuine Dutch proverbs (spreekwoorden) and sayings (gezegden): De appel valt niet ver van de boom, Wie het laatst lacht lacht het best, Hoge bomen vangen veel wind, Beter een vogel in de hand dan tien in de lucht, De aanhouder wint, and more — each with a literal gloss, its idiomatic meaning, the nearest English equivalent, and a short grammar note. Plus the rule that you must never translate or alter the fixed form.
- Fixed Prepositional PhrasesB1 — Frozen Dutch prepositional phrases you learn whole, never build from parts: op tijd (on time), uit het hoofd (by heart), in de war (confused), aan de beurt (one's turn), op de hoogte van (informed about), met opzet (on purpose), uit elkaar (apart), op zoek naar (looking for), in plaats van (instead of), ten slotte (finally), om beurten (in turns), and naar verluidt (reportedly). Each comes with its fixed preposition, its meaning, and a natural example — plus the spelling and word-spacing traps.
- Idiomatic and Fixed Syntactic PatternsC2 — The frozen syntactic idioms of advanced Dutch — hoe dan ook, om nog maar te zwijgen van, voor je het weet, als het ware — phrases with locked-in internal word order and meanings that don't decompose, learned whole rather than built from rules.