Replacing a singular noun with een ('n groot een, die blou een, hierdie een)
To avoid repeating a singular countable noun, Afrikaans usually replaces it with een (one), much as English does.
You can use een after an article ('n or die) and an adjective:
- 'n groot een (a big one)
- die blou een (the blue one)
- die bruin een (the brown one)
- 'n warm een (a warm one)
- 'n nuwe een (a new one)
An adjective keeps the same form before een that it has before a noun. Adjectives like groot, blou, bruin and warm stay in their base form. nuut (new) takes -e ('n nuwe een), and oud (old) becomes ou (sy ou beursie, his old wallet).
You can also place een directly after demonstratives and question words:
- hierdie een (this one)
- daardie een (that one)
- watter een (which one)
Watch for the difference between two related clothing verbs in the examples below:
- aanpas (to try on) is a separable verb. It stays together at the end of the clause after a modal verb (ek wil hierdie een aanpas) and splits when it is the main verb (Sy pas twee uitrustings aan).
- pas (to fit) is a simple verb with no particle to split off (daardie een pas haar baie goed, that one fits her very well).
New words: die handsak (the handbag, plural handsakke), die klerekas (the wardrobe, plural klerekaste), die uitrusting (the outfit, plural uitrustings), aanpas (to try on), pas (to fit), die gordel (the belt, plural gordels), die beursie (the wallet, plural beursies), die serp (the scarf, plural serpe)
Saying ones in the plural (die nuwes, die skones, die oues)
In English, you replace a plural noun with ones (the new ones, the clean ones). Afrikaans normally has no separate word for ones. Instead, the adjective stands on its own after die and takes the plural ending -es (or just -s if the inflected adjective already ends in -e):
- nuut (new) → nuwe → die nuwes (the new ones)
- skoon (clean) → die skones (the clean ones)
- oud (old) → die oues (the old ones)
Keep two spelling details in mind:
- Open syllables: when adding -es puts a long vowel like oo into an open syllable, it is written with a single letter (skoon → die skones).
- oud: before a noun, oud shortens to ou (die ou sokkies, the old socks), but as a plural noun substitute it becomes die oues (the old ones).
New words: die sokkie (the sock, plural sokkies), die handskoen (the glove, plural handskoene)
Even adjectives that stay in their base form before a noun, such as swart, blou, warm, groot and goedkoop, take -es when they stand alone after die to mean the … ones:
- swart (black) → die swartes (the black ones)
- blou (blue) → die bloues (the blue ones)
- warm (warm) → die warmes (the warm ones)
- goedkoop (cheap) → die goedkopes (the cheap ones: oo becomes o)
- groot (big) → die grotes (the big ones: oo becomes o)
- gemaklik (comfortable) → die gemaklikes (the comfortable ones)
In the past tense, the separable verb aanpas puts -ge- between the prefix and the stem: het … aangepas (Hy het vanoggend drie uitrustings aangepas).
New words: gemaklik (comfortable), sag (soft)
Summary
| Base Adjective | Singular (one) | Plural (the … ones) | Example |
|---|
| groot (big) | 'n / die groot een | die grotes | Die grotes is swaar, maar hierdie een is lig. |
| blou (blue) | 'n / die blou een | die bloues | Verkies jy die swartes of die bloues? |
| warm (warm) | 'n / die warm een | die warmes | Neem die warmes, want dit word koud. |
| nuut (new) | 'n / die nuwe een | die nuwes | Die ou sokkies is vuil, maar die nuwes is in die klerekas. |
| oud (old) | 'n / die ou een | die oues | Ek gee die oues vir my suster. |
| skoon (clean) | 'n / die skoon een | die skones | Die skones is op die bed. |
| goedkoop (cheap) | 'n / die goedkoop een | die goedkopes | Die goedkopes hier is ook baie sag. |
| gemaklik (comfortable) | 'n / die gemaklike een | die gemaklikes | Die gemaklikes pas hom goed. |