De paren both ... and, either ... or en neither ... nor heten correlatieve voegwoorden: het eerste woord kondigt een koppeling aan en het tweede voltooit die. Ze verbinden niet zomaar twee ideeën, maar presenteren die ideeën als twee gelijkwaardige alternatieven of leden van dezelfde structuur. Daarom zijn paralleliteit en werkwoordcongruentie belangrijker dan bij een los Nederlands en of of.
De drie kernbetekenissen
Both A and B bevestigt A én B. Het is registerneutraal en kan personen, zaken, eigenschappen en handelingen verbinden.
Maya is both smart and kind.
Maya is zowel slim als aardig.
The job involves both answering calls and helping customers at the desk.
De baan omvat zowel het beantwoorden van telefoontjes als het helpen van klanten aan de balie.
Either A or B presenteert twee mogelijkheden. In een concrete keuze impliceert het vaak dat één mogelijkheid wordt gekozen, maar logisch kan or ook inclusief zijn: You can pay either online or at the desk sluit niet noodzakelijk uit dat verschillende betalingen op verschillende manieren worden gedaan. De context bepaalt of de keuze exclusief is.
Either Sam or Lee will meet you at the station.
Sam of Lee haalt je op van het station.
You can either call me tonight or send me a message tomorrow.
Je kunt me vanavond bellen of me morgen een bericht sturen.
Neither A nor B ontkent beide mogelijkheden: niet A en ook niet B. De constructie is op zichzelf al negatief; in standaardengels komt er dus geen extra not bij.
Neither the manager nor the staff knew why the alarm had gone off.
Noch de manager, noch het personeel wist waarom het alarm was afgegaan.
The flat is neither spacious nor particularly quiet.
Het appartement is niet ruim en ook niet bijzonder stil.
In informeel gesprek klinkt neither ... nor soms verzorgder dan het alledaagse not ... or: I don't drink coffee or tea. Beide zijn correct, maar neither ... nor legt symmetrische nadruk op beide uitgesloten leden. Noch ... noch bestaat in het Nederlands, maar is daar vaak formeler; Engels neither ... nor is ook in gewone gesprekken heel normaal.
Paralleliteit: verbind dezelfde soort bouwstenen
De leden A en B moeten grammaticaal zoveel mogelijk dezelfde vorm hebben. Je kunt twee naamwoordgroepen verbinden, twee bijvoeglijke naamwoorden, twee voorzetselgroepen, twee infinitieven of twee volledige deelzinnen. Dat is niet alleen stilistische netheid: paralleliteit maakt onmiddellijk duidelijk wat tegenover elkaar staat.
| Type | Parallel patroon | Voorbeeld |
|---|---|---|
| naamwoordgroepen | both + NP + and + NP | both the price and the location |
| bijvoeglijke naamwoorden | either + adjective + or + adjective | either careless or dishonest |
| voorzetselgroepen | neither + PP + nor + PP | neither at home nor at work |
| werkwoordgroepen | both + VP + and + VP | both checked the figures and corrected the chart |
We can meet either before lunch or after the presentation.
We kunnen voor de lunch of na de presentatie afspreken.
Hier koppelt either ... or twee voorzetselgroepen. In either before lunch or the presentation zou een tijdsbepaling tegenover een naamwoordgroep komen te staan. De lezer moet dan raden of the presentation een alternatief tijdstip, een alternatief evenement of iets anders is.
De plaats van het eerste correlatief bepaalt bovendien het bereik. Vergelijk:
Nora both drafted and edited the report.
Nora heeft het rapport zowel opgesteld als geredigeerd.
Both Nora and Imran edited the report.
Zowel Nora als Imran hebben het rapport geredigeerd.
In de eerste zin vallen twee handelingen binnen het bereik van both; in de tweede vallen twee personen eronder. Zet both, either of neither daarom vlak vóór de eerste eenheid die werkelijk met de tweede contrasteert.
Werkwoordcongruentie na both ... and
Een onderwerp met both A and B verwijst naar twee leden en krijgt daarom normaal een meervoudig werkwoord. De algemene regels staan bij werkwoordcongruentie; hier gaat het specifiek om de invloed van het correlatieve paar.
Both the kitchen and the bathroom need repainting.
Zowel de keuken als de badkamer moeten opnieuw worden geschilderd.
Het Nederlands kan hier door zowel ... als en enkelvoudige nevengeschikte naamwoorden minder duidelijk aanvoelen, maar Engels kiest need, niet needs. Alleen wanneer de twee uitdrukkingen samen één vaste eenheid of één gerecht benoemen, kan enkelvoud voorkomen, maar both verzet zich juist tegen zo'n eenheidslezing. Vergelijk het enkelvoudige Fish and chips is on the menu met het nadrukkelijk meervoudige Both the fish and the chips are cold.
Congruentie na either ... or en neither ... nor
Als beide delen enkelvoudig zijn, staat het werkwoord in het enkelvoud:
Either the bus or the train gets us there before nine.
De bus of de trein brengt ons er vóór negen uur.
Neither option works for our budget.
Geen van beide opties past binnen ons budget.
Als beide delen meervoudig zijn, volgt een meervoudig werkwoord: Either the neighbours or their guests have left the gate open. Bij een gemengd onderwerp — één lid enkelvoudig, één meervoudig — volgt verzorgd Engels meestal het nabijheidsbeginsel: het werkwoord stemt overeen met het dichtstbijzijnde onderwerp.
Either the assistants or the director is presenting the results.
De assistenten of de directeur presenteert de resultaten.
Either the director or the assistants are presenting the results.
De directeur of de assistenten presenteren de resultaten.
Hetzelfde geldt voor neither ... nor. Dit patroon is grammaticaal aanvaard, maar een zin kan stroef klinken doordat de lezer twee aantallen moet verwerken. In formele of redactionele tekst herschrijf je liever: The results will be presented by either the director or the assistants. Daarmee verdwijnt het congruentieprobleem.
Either en neither met meer dan twee mogelijkheden
Historisch verwijzen either en neither naar twee alternatieven. In hedendaags Engels wordt either echter ook geregeld gebruikt bij een korte reeks van drie of meer opties, vooral (informal): You can sit either here, by the window, or outside. Sommige stijlgidsen behouden de strikte tweedeling in formeel proza. Als nauwkeurigheid telt, gebruik dan one of, any of of herschrijf de opsomming.
Neither ... nor met drie leden is mogelijk, maar zwaar: Neither Anna nor Ben nor Carla was available. In gewone taal klinkt None of Anna, Ben, or Carla was available of Anna, Ben, and Carla were all unavailable vaak natuurlijker.
None of the Monday, Tuesday, or Wednesday slots is still available.
Geen van de tijdstippen op maandag, dinsdag of woensdag is nog beschikbaar.
Weglating zonder verlies van symmetrie
Gedeelde woorden hoeven niet tweemaal te worden uitgesproken, zolang beide leden op dezelfde manier kunnen worden aangevuld. She has worked in both London and Manchester staat voor in London and in Manchester; het gedeelde in kan vóór both staan.
The discount applies to both new and existing customers.
De korting geldt voor zowel nieuwe als bestaande klanten.
Maar verplaats geen woord als het slechts bij één lid hoort. She is interested in either art or studying law is niet mooi parallel: art is een naamwoord, studying law een gerundiumgroep. Kies bijvoorbeeld either art or law of either studying art or studying law.
Veelgemaakte fouten
1. De twee paren vermengen
❌ Both Sam or Lee can cover the evening shift.
Onjuist: both kondigt and aan, niet or.
✅ Either Sam or Lee can cover the evening shift.
Sam of Lee kan de avonddienst overnemen.
2. Niet-parallelle eenheden koppelen
❌ The course is both useful and teaches you to write clearly.
Onjuist: useful is een bijvoeglijk naamwoord, terwijl teaches ... een werkwoordgroep is.
✅ The course is both useful and clearly structured.
De cursus is zowel nuttig als helder opgebouwd.
3. Een extra ontkenning bij neither zetten
❌ We didn't invite neither Julia nor Marcus.
Onjuist in standaardengels: neither ... nor draagt de ontkenning al.
✅ We invited neither Julia nor Marcus.
We hebben Julia noch Marcus uitgenodigd.
4. Enkelvoud gebruiken na both ... and
❌ Both the charger and the cable is in the drawer.
Onjuist: both ... and vormt hier een meervoudig onderwerp.
✅ Both the charger and the cable are in the drawer.
Zowel de oplader als de kabel liggen in de la.
Kernpunten
- Both ... and bevestigt twee leden; either ... or geeft alternatieven; neither ... nor sluit beide uit.
- Plaats het eerste correlatief direct vóór de eerste eenheid die met de tweede contrasteert.
- Houd beide leden grammaticaal parallel.
- Both A and B vraagt normaal een meervoudig werkwoord.
- Bij either ... or en neither ... nor volgt het werkwoord doorgaans het dichtstbijzijnde onderwerp; herschrijf een stroef gemengd onderwerp.
Related Topics
- And: toevoeging en gevolgA1 — Gebruik and om gelijkwaardige woorden, zinsdelen en zinnen te verbinden en laat vorm, volgorde en interpunctie de bedoelde relatie ondersteunen.
- Or en alternatievenA2 — Gebruik or voor keuzes, herformuleringen en waarschuwingen en laat context en intonatie bepalen hoe de alternatieven zich tot elkaar verhouden.
- Nor als coordinatorB2 — Gebruik nor na een negatieve context, met inversie in een volledige tweede deelzin maar zonder inversie binnen een woordgroep.
- Not only maar ookB2 — Gebruik not only ... but also parallel en leer waarom vooropgeplaatst not only hulpwerkwoordinversie veroorzaakt.
- Congruentie tussen onderwerp en werkwoordA1 — Leer hoe Engelse werkwoorden in persoon en getal aansluiten bij hun onderwerp, ook wanneer dat onderwerp lang of misleidend is.